साने गुरुजी मराठी माहिती | Sane Guruji Marathi Mahiti

 साने गुरुजी मराठी माहिती | Sane Guruji In Marathi Mahiti 

प्रस्तावना

 
 Sane Guruji In Marathi Mahiti मित्रांनो, आज आपण आपल्या ब्लॉग पेज साठी अत्यंत महत्त्वाच्या विषयावर लेख लिहिण्यासाठी हाती घेतला आहे. ज्या विषयावर आपण आज लेख लिहिणार आहे तो विषय म्हणजे साने गुरुजी मराठी माहिती | Sane Guruji In Marathi Mahiti हा होय. साने गुरुजींच्या जीवन परिचय व कार्य  संदर्भात  माहिती या लेखातून लिहिणार आहे 
मित्रांनो हा लेख आवश्यक वाचा. वाचल्यानंतर आपल्या वाचक प्रेमी मित्रांना आवश्यक शेअर करा

  Sane Guruji  Marathi Mahiti 

भारतीय स्वातंत्र्य लढ्यात जेव्हा सत्याग्रह, उपोषण आणि तुरुंगवास हीच हत्यारं होती, तेव्हा एका शिक्षकाने 'श्यामची आई' या एकाच पुस्तकातून कोट्यवधी मनांवर संस्काराचे राज्य केले. शैक्षणिक, सामाजिक, राजकीय, सांस्कृतिक आणि भारतीय स्वातंत्र्य लढ्यातील साने गुरुजी यांचे कार्य अगदी उल्लेखनीय आहे. Sane Guruji In Marathi Mahiti  भारताच्या इतिहासात त्यांचे नाव सुवर्ण अक्षराने लिहिण्यासारखे महत्त्वपूर्ण कार्य साने गुरुजी यांनी केलेले आहे. आज भारतीय जनता त्यांच्या कार्याला कधीही विसरू शकत नाही.

तेच शिक्षक म्हणजे पांडुरंग सदाशिव साने म्हणजे साने गुरुजी होय. महाराष्ट्र त्यांना 'साने गुरुजी' याच नावाने ओळखतो. लेखक, कवी, स्वातंत्र्यसैनिक, समाजसुधारक आणि मुख्य म्हणजे मुलांवर निस्सीम प्रेम करणारे 'गुरुजी' हे त्यांचे खरे व्यक्तिमत्त्व.  Sane Guruji In Marathi Mahiti 

बालपण म्हणजे संस्कारांची शाळा

साने गुरुजींचा जन्म 24 डिसेंबर 1899 रोजी कोकणातील रत्नागिरी जिल्ह्यातील पालगड या छोट्याशा गावी झाला. त्यांच्या आईचे नाव यशोदाबाई. वडील सदाशिवराव साने हे खानदानी पण गरीब. कर्जबाजारीपणामुळे घरात अठराविश्वे दारिद्र्य होते. पण यशोदाबाईंनी दारिद्र्यातही मुलांवर प्रेम, त्याग, सत्य आणि कष्टाचे संस्कार केले. 'श्यामची आई' हे पुस्तक म्हणजे याच यशोदाबाईंच्या आठवणींचा ठेवा आहे. गुरुजी म्हणत, "माझी आई हीच माझी पहिली गुरु". लहानपणीच त्यांच्या मनावर देशभक्तीचे बीज पेरले गेले.  Sane Guruji In Marathi Mahiti 

' शिक्षण' आणि 'गुरुजी' पदवी*  

गरिबीतही साने गुरुजी हुशार होते. प्राथमिक शिक्षण पालगड व दापोली येथे झाले. पुढे पुण्याच्या न्यू इंग्लिश स्कूल व फर्ग्युसन कॉलेजमधून त्यांनी 1918 साली मॅट्रिक व 1922 मध्ये B.A. ची पदवी मराठी व संस्कृत विषय घेऊन पहिल्या वर्गात मिळवली. 1924 मध्ये M.A. झाले. त्यानंतर त्यांनी जळगावजवळील अंमळनेर येथील प्रताप हायस्कूलमध्ये शिक्षकाची नोकरी स्वीकारली.  Sane Guruji In Marathi Mahiti 

इथेच त्यांना 'गुरुजी' ही उपाधी मिळाली. ते केवळ पगारासाठी शिकवत नसत. विद्यार्थी हे त्यांचे 'लेकरू' होते. मुलांना ते गोष्टी सांगत, त्यांच्यासोबत खेळत, त्यांची दुःख जाणून घेत. शाळेच्या बाहेरही त्यांनी 'विद्यार्थी वसतिगृह' काढून गरीब मुलांना मोफत राहण्याची-जेवणाची सोय केली. स्वतःचा पगारही त्यासाठी खर्च करत. म्हणूनच विद्यार्थी त्यांना प्रेमाने 'गुरुजी' म्हणू लागले.

स्वातंत्र्यलढ्यातील योगदान: तुरुंग हेच घर  

1930 मध्ये महात्मा गांधींनी सविनय कायदेभंग चळवळ सुरू केली. साने गुरुजींनी तत्काळ नोकरीचा राजीनामा देऊन चळवळीत उडी घेतली. खानदेशातील फैजपूर येथे त्यांनी मिठाचा सत्याग्रह केला. त्यासाठी त्यांना पहिल्यांदा 15 महिन्यांचा तुरुंगवास झाला.  Sane Guruji In Marathi Mahiti पुढे 1932, 1940 व 1942 च्या 'चले जाव' आंदोलनातही त्यांनी भाग घेतला. एकूण 7 वर्षांपेक्षा जास्त काळ ते वेगवेगळ्या तुरुंगात होते. धुळे, नाशिक, तिरुचिरापल्ली येथील तुरुंगात त्यांनी अनेक पुस्तके लिहिली. तुरुंगातील कैद्यांना ते शिकवत, त्यांचे प्रबोधन करत. धुळ्याच्या तुरुंगात असताना 5 फेब्रुवारी ते 13 फेब्रुवारी 1933 या केवळ 8 दिवसांत त्यांनी 'श्यामची आई' हा अमर ग्रंथ लिहून काढला. रात्री बॅरेकमध्ये तेलाच्या दिव्याखाली ते लिहीत आणि दिवसा सहकाऱ्यांना वाचून दाखवत. ऐकणाऱ्या प्रत्येकाच्या डोळ्यात पाणी येई.

साहित्यसंपदा: करुणा आणि बंडाचा संगम  

साने गुरुजींनी सुमारे 80 पुस्तके लिहिली. त्यांचे साहित्य तीन प्रकारात विभागता येईल

 गुरुजींच्या लेखन साहित्याचे प्रकार 

1. बालसाहित्य व संस्कारकथा:

 'श्यामची आई', 'सुंदर पत्रे', 'गोड गोष्टी', 'चित्रमय बलरामायण'. या पुस्तकांतून त्यांनी मुलांवर प्रेम, सत्य, देशभक्तीचे संस्कार केले. 'श्यामची आई' हे पुस्तक आजही प्रत्येक मराठी घरात आहे. त्यावर चित्रपटही निघाला ज्याला पहिले राष्ट्रीय सुवर्णकमळ मिळाले.

2. सामाजिक व राजकीय लेखन: 

'भारतीय संस्कृती', 'क्रांती', 'पत्री', 'आस्तिक'. यातून त्यांनी अस्पृश्यता, जातीभेद, विषमतेवर प्रहार केला. 'बलसागर भारत होवो' ही त्यांची कविता आजही स्फूर्तिगीत आहे.

3. अनुवाद: 

त्यांनी 20 हून अधिक पुस्तकांचे अनुवाद केले. टॉलस्टॉय, विक्टर ह्यूगो यांच्या कादंबऱ्या मराठीत आणल्या. 'समग्र साने गुरुजी वाङ्मय' 10 खंडांत प्रसिद्ध आहे.

 सामाजिक कार्य: 

समतेसाठी आयुष्य वेचले  .गुरुजी फक्त लिहीत नव्हते, ते रस्त्यावर उतरून काम करत. 1947 मध्ये पंढरपूरचे विठ्ठल मंदिर सर्व हिंदूंसाठी खुले व्हावे म्हणून त्यांनी 10 दिवसांचे आमरण उपोषण केले. त्यांच्या उपोषणामुळे मंदिराचे दरवाजे अस्पृश्यांसाठी खुले झाले. हा समतेचा लढा होता.1948 मध्ये त्यांनी 'साधना' साप्ताहिक सुरू केले. विचारांचा प्रसार करणे हा त्यामागचा हेतू. 'आंतरभारती' चळवळ काढून त्यांनी प्रांताप्रांतातील द्वेष नष्ट करून राष्ट्रीय एकात्मता वाढवण्याचा प्रयत्न केला. 1950 मध्ये त्यांनी 'राष्ट्र सेवा दल' स्थापन केले. आजही हे दल तरुणांना समाजसेवेचे धडे देते. Sane Guruji In Marathi Mahiti 

 तत्वज्ञान: 'खरा तो एकचि धर्म'  

साने गुरुजींचे जीवन म्हणजे प्रेमाचा संदेश. ते म्हणत, "खरा तो एकचि धर्म, जगाला प्रेम अर्पावे". मानवता, करुणा, त्याग आणि बंधुता ही त्यांच्या तत्वज्ञानाची चार सूत्रे. ते नास्तिक नव्हते, पण कर्मकांडांना विरोध करत. 'देव दगडात नाही, तो माणसात आहे' असे ते सांगत. गरीब, दलित, पीडित यांच्या सेवेलाच ते 'देशसेवा' मानत. Sane Guruji In Marathi Mahiti 

शेवटचा काळ आणि वारसा  

स्वातंत्र्यानंतरही गुरुजी शांत बसले नाहीत. गरिबी, बेरोजगारी, भ्रष्टाचार पाहून ते व्यथित होत. "मी स्वप्नातला भारत पाहिला नाही" या भावनेने ते अस्वस्थ झाले. शेवटी 11 जून 1950 रोजी वयाच्या अवघ्या 50 व्या वर्षी त्यांनी आत्महत्या केली. त्यांच्या जाण्याने महाराष्ट्र पोरका झाला.  Sane Guruji In Marathi Mahiti पण साने गुरुजी शरीराने गेले तरी विचाराने आजही जिवंत आहेत. 'श्यामची आई' आजही आई-मुलाच्या नात्याचा वस्तुपाठ आहे. 'बलसागर भारत होवो' ही प्रार्थना आजही शाळांमध्ये म्हटली जाते. महाराष्ट्र सरकारने त्यांना 'राष्ट्रीय शिक्षक' म्हणून गौरवले. पालगड येथे त्यांचे स्मारक आहे.  Sane Guruji In Marathi Mahiti 

समारोप:  

साने गुरुजींनी शिकवले की देशभक्ती म्हणजे फक्त झेंडा फडकवणे नव्हे, तर शेजारच्या भुकेल्या मुलाला भाकरी देणे हीच खरी देशसेवा. त्यांनी लेखणी आणि कृती यांचा संगम घडवला. आजच्या मोबाईल व सोशल मीडियाच्या युगात जेव्हा नाती दुरावत चालली आहेत, तेव्हा 'श्यामची आई'तील संस्कार नव्या पिढीला पुन्हा एकदा वाचण्याची गरज आहे. कारण साने गुरुजी म्हणजे एक व्यक्ती नव्हे, ती एक चळवळ आहे – प्रेमाची, त्यागाची आणि माणुसकीची."उठा, जागे व्हा, तोवर थांबू नका, जोवर ध्येय प्राप्त होत नाही" हा संदेश देणारे साने गुरुजी प्रत्येक मराठी मनात अजरामर आहेत. 

FAQ

1. प्रश्न: साने गुरुजींचे पूर्ण नाव काय होते?  

उत्तर: साने गुरुजींचे पूर्ण नाव पांडुरंग सदाशिव साने होते.

2. प्रश्न: 'श्यामची आई' हे पुस्तक साने गुरुजींनी कुठे लिहिले?  

उत्तर: 'श्यामची आई' हे पुस्तक साने गुरुजींनी धुळ्याच्या तुरुंगात फक्त 8 दिवसांत लिहिले.

3. प्रश्न: साने गुरुजींना 'गुरुजी' ही पदवी का मिळाली?  

उत्तर: अंमळनेरच्या प्रताप हायस्कूलमध्ये विद्यार्थ्यांवर मुलांसारखे प्रेम केल्यामुळे त्यांना 'गुरुजी' ही पदवी मिळाली.

4. प्रश्न: साने गुरुजींनी कोणत्या सामाजिक कार्यासाठी उपोषण केले?  

उत्तर: पंढरपूरचे विठ्ठल मंदिर अस्पृश्यांसाठी खुले व्हावे म्हणून साने गुरुजींनी 10 दिवसांचे आमरण उपोषण केले.

5. प्रश्न: साने गुरुजींचे प्रसिद्ध घोषवाक्य कोणते आहे?  

उत्तर: "खरा तो एकचि धर्म, जगाला प्रेम अर्पावे" हे साने गुरुजींचे प्रसिद्ध घोषवाक्य आहे.

विविध विषयावर माहिती प्राप्त करण्यासाठी आपण आमचे खालील लेख आवश्यक वाचा 

लोणार सरोवर मराठी माहिती